Een paar jaar na de dood (2009) van Jaap Kruithof is er een klepper van een boek uitgegeven bij EPO, met een selectie van een aantal teksten van de filosoof. Toen Kruithof stierf ontstond er alweer een klein gat in de Vlaamse bodem.
Hij liet een erfenis van duizenden voorwerpen achter in een eigen museum, maar belangrijker: een verzameling aan kritische teksten die nu nog baanbrekend zijn.
De teksten zijn van de hand van Kruithof zélf en komen uit verschillende van zijn boeken, delen van toespraken, interviews, … Er zitten ook een aantal nooit eerder gepubliceerde teksten in.
Ze werden geselecteerd door Rik Pinxten, Roland Commers en Luc Desmedt en her en der van commentaar voorzien door Eric Goeman, Francine Mestrum, Ine Pisters en Hubert Dethier.
Bij het lezen van de teksten valt het dikwijls op hoe vooruitziend Kruithof was voor zijn tijd: de bankencrisis voorspelt hij lang ervoor en duidt hij door te verwijzen naar de opheffing van de scheiding tussen deposito- en investeringsbanken in de jaren zeventig, nota bene een maatregel die er was gekomen na de crisis van de jaren dertig.
Al in de jaren tachtig was Kruithof op zoek naar een ander humanisme. De verlichting had ons wel bevrijd van de godsdienst en de middeleeuwen, maar de mens waande zich god zelf. De mens vond zichzelf de maatstaf van alle dingen, wat volgens Kruithof niet kan: de mens is wél de meter (het enige wezen dat in staat is de toestand van de planeet te meten en te sturen) maar de maatstaf is de ganse planeet. Dit egocentrisme van de mens zal heel wat problemen oproepen. Klaar, duidelijk en toegankelijk.
Samen met Leo Apostel lag hij aan de basis van de leerstoel moraalwetenschappen aan de universiteit van Gent. Samen pleitten ze ook voor een soort van vernieuwde atheïstische religiositeit. Het beleven van diep respect én geloof voor de planeet zonder een godsdienst.
In tegenstelling tot Apostel was Kruithof de mens die door duizenden lezingen, interviews, optredens, … zijn stellingen verkondigde én ze met de nodige humor aan de man bracht. Scherp en soms stevig aanvallend naar zijn tegenstanders.
Zo verketterde hij zijn leerling Etienne Vermeersch toen die plotseling de oorlog tegen Irak als ‘noodzakelijk kwaad’ verdedigde: “ Volgens Vermeersch moet het een cleane oorlog worden, als er één komt.
Zo een oorlog is hypocriet. Als er een halve Amerikaan dood is schreeuwen ze moord en brand, maar ik zou willen vragen hoeveel doden er zijn gevallen in Bagdad.”
Kruithof had over heel wat zaken een scherpe mening. Hij ontwikkelde een neo-marxistische ethiek maar had ook zo zijn mening over cultuur, muziek (“muziek die de mensen volledig in beslag neemt heeft neiging tot fascisme in zich”), milieuthema’s, ruimtelijke ordening, seksualiteit enz. Rond muziek gaf hij ook sociologie aan het Conservatorium te Antwerpen.
Bij alles komt dezelfde basislijn terug: een verzet tegen de vermarkting van alles, tegen de economische concentraties, het kapitalisme. Af en toe gaat Kruithof daarin vér, maar de redenering staat er meestal.
Kruithof had daarbij het voordeel zéér bevattelijk en gestructureerd te werk te gaan (al kon dat live soms al eens mislopen) en veel humor te gebruiken. Bovendien was hij nooit te beroerd om mensen ook concrete tips te geven en met raad en daad bij te staan.
Zo werd hij ook lid van vzw ’t Uilekot, na een voordracht waarin hij zei ‘zuurstof te vinden en geluk in het feit dat er nog dergelijke kritische nesten zijn in Vlaanderen.’
De samenstellers van dit boek hebben een mooi overzicht afgeleverd en zijn er in geslaagd om dit ook te duiden naar jongere generaties, al hadden ze bij deel 4 misschien toch iets minder thema’s moeten herhalen.
Filip De Bodt
Jaap Kruithof, “Teksten voor de Toekomst telt 510 bladzijden en is uitgegeven bij EPO.Het boek kost 28,50 euro en is te bestellen via uilekot@skynet.be. Leden van ’t Uilekot krijgen 10 % korting.
