De SERV bevestigt wat het Denderaktiekomitee en vzw ’t Uilekot reeds jaren stellen: de waterzuivering in Vlaanderen is onefficiënt en véél te duur. Van bij de oprichting van de NV Aquafin in 1990 koos de Vlaamse Overheid voor een structurele samenwerking met de privé-sector: financiële fondsen en de Engelse firma Severn Trend. Via een bikkelharde beheersovereenkomst werden héél wat exuberante voordelen vastgelegd, die de privé-partners bijzonder goed uitkwamen: men creëerde een monopolie en keerde een vergoeding uit a rato van het aantal investeringen dat Aquafin deed. Men hoefde dus op geen enkele manier de kwaliteit daarvan bewijzen: hoe méér beton men goot, hoe vlotter de centen binnen kwamen. Het aanleggen van een ondergronds autostradenetwerk voor afvalwater kon beginnen.
De gevolgen waren nefast: men ging het rioleringsconcept over-centraliseren en gebruiken op het platteland. Het afvalwater werd via collectoren van hot naar her gestuurd en kwam deels gezuiverd in de zuiveringsstations aan. De bacteriën die daar het werk moeten doen kregen het moeilijk om op een dergelijk mager menu te overleven. Ondertussen diende men bij regenweer via grote overstorten het teveel aan afvalwater terug in de beek te kieperen. De infrastructuur kostte handenvol geld: collectoren met een prijs van 5000 € per inwoners waren geen uitzondering.
De prijs van de operatie werd doorgerekend aan de consument. Begin van deze eeuw begon men al te broeien op een soort van riooltaks. Om de weerstand daartegen te omzeilen werd gekozen voor het opdrijven van de drinkwaterprijs, die aangevuld werd met een bovengemeentelijke en gemeentelijke saneringspremie: de drinkwaterprijs verdubbeld of verdriedubbelde de laatste twee jaren.
Het toenmalige Denderaktiekomitee wees er samen met de Bond Beter Leefmilieu en specialisten als Hugo Van Der Stadt op dat de zuivering dichter bij de bron moest gebeuren en dat het regenwater uit de afvalbuizen moest. Kleine systemen als plantenzuiveringen zijn in veel gevallen in staat om het afvalwater op een goedkopere manier te zuiveren.
Ondanks een aantal hoorzittingen in het Vlaams parlement én vrij veel persaandacht, had men weinig oren naar deze kritiek. Aquafin kreeg van 1990 tot nu voor 2, 10 miljard € aan centen en projecten toegeschoven. Het resultaat: volgens de Vlaams milieumaatschappij is één derde van onze waterlopen proper! De rest is matig tot ernstig vervuild. Maar 88,90 procent van de installaties voldoet aan de opgelegde basisnormen. De Europese normen worden met de bestaande installaties niet gehaald, waardoor dure optimaliseringsprogramma’s dienen ontwikkeld te worden. Aquafin passeert zo twee maal langs de kassa: om installaties te bouwen én om ze nadien te verbeteren.
Door overdreven verharding van het publieke domein, een slechte ruimtelijke ordening, veranderende weersomstandigheden én de betoninfrastructuur die water versneld afvoert, krijgt Vlaanderen ondertussen om de haverklap te maken met overstromingen.
De Aquafin-tegenstanders beten ondertussen in het zand: firma’s die niet mee werkten gingen over kop, het Denderaktiekomitee en vzw ’t Uilekot verloren hun subsidies voor waterprojecten. Ministers als Vera Dua moesten vaststellen dat ze tegen het Aquafin-geweld niet konden optornen. Tijdens haar regeerperiode als minister van milieu zegde Dua de beheersovereenkomst op. Haar kabinetschef, Aviel Verbruggen, werkte in 2000 aan een systeem waarbij Aquafin gewoon zou vergoed worden voor wat het effectief zuiverde. Een kleine batterij juristen slaagde er evenwel niet in om de beheersovereenkomst open te breken tegen de zin van de watervervoersmaatschappij. Oprichter Theo Kelchtermans had zijn werk degelijk gedaan.
Via onderhandelingen probeert de Vlaamse Milieumaatschappij nu in een testprogramma om de overeenkomst in dezelfde zin te veranderen.
Ondertussen onderhandelt de overheid met zichzelf: na Europese druk omwille van het concurrentievervalsend effect van Aquafin en een mini-schandaal rond ontdoken BTW, besloot Vlaanderen om van Aquafin opnieuw een 100 % overheidsinstelling te maken. De bedrijfstop met o.m. Luc Bossyns (eerder in het nieuws n.a.v. de fraudezaak bij de NV Boelwerf) als gedelegeerd bestuurder en Ivo Van Vaerenbergh (Agoria, Reynaers Aluminium, Indaver), Willy Breesch (ex-CERA en KBC holding), André Meers (Groep Machiels), Francine Swiggers (Arco-holding, Dexia) enz… Samen vangen ze een 100.000 € per jaar aan zitpenningen, wat ongeveer 1500 € per vergadering moet zijn.
De Vlaamse regering koos onder druk van Europa voor een herstructurering maar laat zijn milieubeleid verder bepalen door een trits CEO’s die méér kaas gegeten hebben van winst maken dan van water zuiveren.
De regering schuift Aquafin verder méér en méér bevoegdheden toe: de firma mag zich nu ook gaan bezig houden met kleine gemeentelijke rioleringen en is ook actief in het buitenland.
vzw ’t Uilekot wil dat de Vlaamse regering een trendbreuk realiseert en van deze gelegenheid gebruik maakt om waterzuivering te decentraliseren én goedkoper te maken. ’t Uilekot gelooft er niet in dat een nieuwe en goedkoper waterzuivering kan gerealiseerd worden met dezelfde Aquafin-bestuurders. Het spreekt boekdelen dat men er op 18 jaar nog geen enkele keer in geslaagd is om de maatschappij te vergoeden volgens prestaties in plaats van naar investeringen. De eindgebruiker, de waterconsument, betaalt het gelag!
vzw ’t Uilekot wil dat de Vlaamse overheid een parlementaire onderzoekscommissie opricht die de handel en wandel van Aquafin onderzoekt en definitieve conclusies trekt.
Filip De Bodt
